ADAM SMITH:

-> Bere bizitzari buruzko nozio pare bat:

Ekonomiaren aita, hau zientzia bezala legitimatu zuen batzuen ustez. Beste ikuspegi kritikoek ez dute hori onartzen eta zientziarekin baino, politikarekin lotzen dute.

Bestalde, batzuek ekonomia gizontzat baino, moralistatzat hartu dute. Izan ere, erabaki indibidualek onura positiboa dakarrela esaten duenean, ez da ekonomialari hotz bat bezala ari hizketan, baizik eta oinarri moral batzuetan sinesten du hori esateko.

KARL MARX:

-> Bere bizitzari buruzko nozio pare bat:

Langile mugimendua maila intelektual gorenera eraman zuen.

Mugimendu- sozial bati tresnak, erantzunak eta ekintzarako bidea eman zizkion.

Hala ere, Komunismoaren inguruan egin dira irakurketa negatibo asko: porrot eginiko estatu saiakera, ideia politiko “politak” baina praktikara ezinezkoak eramaten…

Marx praktika-zaleagoa zen, ekintzailea. Iruditzen zitzaion ordura arte filosofoek teoria gehiegi egin zutela eta “pentsalari batek errealitatea aztertu behar zuela hori aldatzeko”.
Horregatik, bere azterketa kapitalismo eta liberalismoan zehaztu egin zuen, horiek gerora aldatzeko.

Marxianoak: Marxen kategoriak erabiltzen dituzten planteamenduak, bere ideia politikoekin bat egin gabe.

1.- Nolakoa da giza izaera egile bakoitzaren arabera?

-> ADAM SMITH:

Gehiago berekoikeria eta interes indibidualak azpimarratzen ditu. Izan ere, bere usteetan lehenengo giza ezaugarria bere buruarekiko maitasuna da. Hortik abiatuz, bere berekoikeria kontrolatu eta menperatu behar du. Giza izaera hori bada ere, Smithen ustez, gizakiak enpatia izateko gaitasuna du, batez ere besteek bere burua begi onez ikusteko.

Dena den, xehetasunak alde batera utzita, gizakiak bakarrik bere onura (batez ere ekonomikoa) bilatzen du. Bakarrik probetxuan eta etekinean pentsatzen duen izaki gisa hartzen du gizakia.

KARL MARX:

Honako egileak, ostera, lanaren garrantzia azpimarratzen du batez ere, eta hura klase sozialekin eta gizartearen klase antagonismoarekin lotzen du.
Bere usteetan, gizakiak dituen beharrak berak sorturiko bitartekoen bidez asetzen du; alegia, ontasunak sortzen ditu lanaren bidez. Baina gizarte kapitalista batean, lana ez da askea. Hau da, giza esentzia lanean aurkitzen du; baina kapitalismoan lana alienatua dago.
Horregatik, Marxen ustez kapitalismoan gizakia merkantzia hutsa da, eta behartuta dago bere lana saltzera, hau da, bere burua saltzen du. Egoera kaskarrean dago. Gainera, lan handiagoa egin ahala, txiroago bihurtzen da. Hortaz, gizaki menperatua da lanaren mesedeetan; gizaki enajenatu bat da zeren lan egiten duenean bere esentzia berreskuratuko luke bere eskuetan geratuko balitz objektua; baina objektua ezezaguna denez beraretzat, ez du inoiz bere esentzia eskuratzen. Lanaren bidez bere gorputzarekin amaitzen du.
Bestalde, Marxen ustez soilik animalien naturan dauden ekintzak egiten dituenean da aske: alegia, jan edan eta erreproduzitu.

Amaitzeko, giza izaera zapaldu hau klaseen arteko gudarekin ere lotzen du. Izan ere, giza bizitza klaseen arteko guda hutsa baino ez da.

2.- Zein izan behar du Estatuaren funtzioa, Smithen eta Marxen arabera hurrenez hurren?

-> ADAM SMITH:

Estatuaren egitekoa minimoa da, lau betebehar dituelarik:

debia limitarse a cuatro funciones:

Jabetza pribatuaren defentsa.

Potentzia atzerritarren erasoen defentsa (LOCKE; MAK)

Justiziaren administrazioa

Zenbait obra publiko aurrera eraman behar ditu, batez ere enpresa partikularrei etekin eskasa emango lioketenak. Hauen artean: hezkuntza, portuak, errepideak…

Egiteko minimoa, merkatuaren legeek gobernatu behar dute errealitatea. Izan ere, gobernuak ekonomian sartzen direnean, lortu nahi dutenaren kontrakoa eskuratzen dute. Bere ustez, naturalki lan batean eroriko ez litzatekeen kapitala erabiltzen denean, lortu nahi dutenaren aurka doa gobernua. Ekonomiari utzi behar zaio lan egiten .

KARL MARX:

Aipatzekoa da Marxentzat azpiegiturak gainegiturak baldintzatzen duela. Hortaz, Estatua gainegituraren beste parte bat baino ez denez, produkzio harremanetan oinarrituta dago. Horregatik bere ustez, klaseak zapaltzeko balio duen egitura da, hau da, biolentzia antolatua da beheko klasea menderatzeko klase boteretsuaren esku baitago. Bere egitekoa ez da askatasuna eta justizia bezalako helburuen defentsa, baizik eta gizartearen gutxiengoaren interesen bila joatea.

Esan genezake klaseen arteko gudaren aurrean beharrezkoa egin ziola goiko klaseari egitura baten presentzia euren interesak bestearen gainetik jartzeko, eta horretara bideratutako bitartekoak ditu, hala nola ejerzitua, polizia, epaileak, kartzelak. Horrela, ekonomikoki menderatzen duen klasearen gailentzea bermatzeaz gain, klaseen erresistentzia ere zapaltzen da.

Langileriak eskuratu beharrekoa komunismora heltzeko, sozialismoaren azkenengo fasea.

((es el poder organizado de una clase para la opresion de otras))

* Galdera zehatzak:

1.- Smith jarraituz, nola uler daiteke interes indibidualaren eta ongizate komunaren arteko lotura?

Okinaren adibidea hartuko dugu horretarako: “Okinak ez du ogia egiten maite zaituelako, ogia egiten du dirua lortzeko”. Okinaren interes indibidual hori (dirua lortzearena) onuragarri egiten zaizu zuri, zuk zeuk ogia eskuratzeko aukera topatzen duzulako. Esku ikusezina deritzo honi: jendeak interesindibidualaren bidez, inkontzienteki onura kolektiboa dakar. Hau ere langile mailan, enpresa mailan, nazio-enpresa mailan errepikatzen da. Izan ere etekin handiena bilatze horrek ekarriko digu lehengaiak ahal bezain ondo daudela erabilita eta era beran, ahalik eta hoberen daudela banatuta. Bestalde, oso nabarmena da esku ikusezinak lanaren banaketarekin duen lotura, banaketa zehatzago baten aurrean, onura handiagoa lortzen baitugu.
Hortaz, merkatuak bere burua antolatzeko beharrezko bitartekoak ditu.

2.- Marxen arabera nolakoak dira klase sozialen arteko desberdintasunak?

Klase sozialen arteko desberdintasunak lanaren baliabideen arabera definitzen ditu. Esaterako burgesiak etekin ekonomikoa eskuratzeko bitartekoak eskuartean dituen heinean, langileriak bere lan indarra baino ez du bizirauteko. Hortaz desberdintasun hauek kapitalismoan aurkitzen dute euren babesa; sistema honek inposaturikoak baitira (langileari lan egin behar zuela inposatu zion) Desberdintasun horiek (gorakorrak) dira kapitalismoaren logikatik eta handitzen doazen heinean polarizatzeko joera dute. Horrela, antagonismoa sortzen da eta bi blokeen arteko konfrontazioa gertatzen da ( menperatzaileak- burgesak; eta menperatuak- langileria).

Klase sozialek, ordea, beren amaieraren hazia daramate bere baitan. Gogoratu Marxentzat historiaren motorra zirela, eta dena dinamikoa dela (dialektika deritzo honi). Feudalismoan, adibidez, burgesia izan zen klase progresista, baina gerora langileei tokatuko zaie paper hori.

3.- Zer da, Marxen aburuz, alienazioa?

Norbanakoaren burujabetasuna galtzea, gizakion esentziarekin eta ber bizitzaren denbora gehien dedikatzen dion horren arteko identifikazio eza. Alienazio ezberdinak badaude ere, hala nola, erlijiosoa, politikoa… batez ere ekonomikoan zentratzen da gizarte kapitalistaren muina baita:

Gizarte industrialaren baitan, langileak ez du berak egindako produktuaren gaineko kontrola. Izan ere, bere lanaren jabe den produktu hori ez da langilearena; aitzitik, zerbait ezezaguna da berarentzat. Beste era batera esanda: berak eraldatutako hori ez du berea balitz bezala sentitzen, beste baten eskuetan preso geratzen baita. Era berean, bere lan produkzioa merkantzia hutsa bihurtzen da sistema kapitalistaren logikan murgiltzen denean; eta horregatik, egilea ere “gauzatze” prozesu baten pean dago. Hori dela eta, lana aktibitate alienatzaile eta alienatua bihurtzen da; langileek bere produktuaren gaineko indarrik ez dutelarik eta lana, derrigorrezko eta inposatutako zerbait bihurtzen delarik. Lana ez da indar baieztatzailea, baizik eta ezeztatzailea: ez du lana maitasunarengatik egiten, baizik bere buruaren biziraupenarengatik. Horregatik, merkantzia hutsa bihurtzen du gizakia eta berak eginiko objektuaren aurka jartzen du.

4.- Marxen arabera zer da gainbalioa?

Produktuak bi osagai ditu: produzitzeko behar denaren balioa eta produkzio indarraren balioa. Langileak produktu bat egiten duenean lan handiagoa egin behar du etekina lortzeko; baina lan handiago horren balioa ez da bere eskuetan geratzen, produzitzeko bitartekoen jabean baizik. Horregatik, lan kopuru bat eskatzen badu ere jabeak, langileak etekina lortzeko hori baino lan gehiago egin beharko du. Diferentzia hori gainbalioa da eta boteretsuen esku dago. Era berean, etekina lortzeko lan kopuruaren araberakoa izango da, hau da, zenbat eta lan kopuru gehiago, orduan eta etekin handiagoa langilearentzako, baina batez ere jabearentzako.

Langileari produzitzen duenean produzitzen duen horren zati bat kentzen zaio. Bere ustez, gainbalio horren zati bat langileari itzul beharko litzaioke eta beste zati bat inbertitzeko erabili. Ikusten da industrializazioarekiko (eta baita aurrerapen teknologikoekiko) esperantza aurrerakoa zutela eta giza askatasunerako aukera gisa irudika zezaketeela (modernitateko mentalitatea guztiz)

5.- Zein da, Marxen ikuspegitik komunismora iristeko prozesua?

Kapitalismoaren logika gaiztoak sistema horren akabera ekarriko du. Logika horrek dena pilatzeko joera (sobreprodukzioa) hartzen du barne, hori sostengarria ez izanik eta historiaren dialektikarekin jarraituz, klaseen-arteko borrokan langileriak burges klasea gaindituko du. Horrekin batera, zapalkuntzarekin amaitu eta aurreko sistemaren mantenurako tresna nagusia, Estatua, eskuratuko du, gero suntsitzeko. Azkenik, klaseen arteko kontra-jartze hori amaitzean komunismoa helduko da, sozialismo izeneko trantsizio etapa baten ondoren. Komunismoan baliabide materialen eta lanaren sozializazioa emango da. Sozialismo eta komunismoaren arteko ezberdintasuna esaldi honetan uler liteke: “sozialismoan, eman bakoitzari bere ekarpenen araberakoa. Komunismoan, eman bakoitzari bere beharren araberakoa”.

(proletalgoak, benetako klase iraultzailea dena, bakarrik eraman dezake iraultza aurrera. Hori lortzeko, demokrazia berreskuratu egin behar du; estatua bere eskuetan egon behar da. Behin estatua eskuratuta, horren bidez burgesiari bere kapitala kenduko dio eta produkzio indar kopurua handituko du. Aurrera eramateko pausu batzuk proposatzen dizkio Marxek langileriari, hauen artean, hezkuntza doakoa eta guztiontzako… Dena dela, pausuak herrialdeak dauden fasearen araberakoak izango dira.

Klaseen arteko ezberdintasunak desagertu bezain laster, estatuak egin beharrekoa galduko du (hau da, estatua bidezkoa den lehenengo aldia bada ere, bere amaiera izango da era berean).

Langileriak boteretik klaseak suntsitu behar ditu bere zapalkuntzarekin ere amaitzeko. Horrela, produkzio bideak eraldatuko ditu eta estatuaren jabearen pean geldituko dira. Estatuarekin estatu gisa amaitzen du.

Expropiacion de la propiedad territorial y la apicacion de la renta a los gastos del estado

Impuesto fuertemente progresivo.

Abolicion de la herencia

Confiscacion de la propiedad de los emigrados y rbeldes

Centralizacion del credito en manos del estado por medio del bn; el estado gozara del monopolio del capital

Centralizacion en manos del estado de todos los medios de transporte

Multiplicacion de las manufacturas nacionales y de los intrumentos de produccion

Trabajo obligatorio para todos

Combinacion del trabajo agricola y del trabajo industrial

Educacion publica y gratuita para todos llos niños

destruye el estado como estado. Ya que, cuando se hace realmente representante de toda la sociedad se hace inutil. El momento por el cual el estado se contituye como verdadero representate de la sociedad; es cuando se hace inutil.