MAKIAVELO

1.- Zein da printzearen helburua? Zein bitarteko aipatzen ditu egileak printzeak boterea eskura dezan?

2.- Zer egin behar du printzeak boterea mantentzeko?

3.- Makiaveloren arabera, orokorrean, nolako jokabidea izan behar du printzeak boterea lortu eta mantentzeko? Planteamendu moralik egiten al du?

1.- Lehenik eta behin Makiaveloren interesak boterea eskuratzea eta mantentzea direla esan genezake. Horretarako, Printzea deituriko obran aholkuak ematen dizkio gobernariari. Bereizten ditu bitarteko politiko eta militarrak eta batez ere bi hauetan zentratzen da.
Politikoen barruan, esan dezakegu hsten dela estatu motak bereizten, aholkatzeko zein den gobernatzeko errazena. Adibidez:

- Hereditarioak gobernatzeko arbasoek ezarritakoari soilik jarraitu behar zaio.

- Printzerri berrietan (batez ere beste baten parte baldin bada) zailagoa dela dio. Izan ere, hasieran gogo handiz aldatzen dute agintariez, beren egoera aldatuko delakoan baina ez dela horrela gertatzen ikusten dutenean altxamendu baten arriskua dago. Horregatik printzeak bere burua babesteko min eman behar du eta herria bere aurka jartzen du. Ezin diezu samindutako guztiei heldu.

- Beste estatu bati berri bat gehitzen zaionean errazagoa dela hizkuntza berekoak badira, eta are gehiago, zapalduta izatera ohitura badaude (printze zaharraren leinua ezabatzearekin nahikoa izango da). Hau da, estatu berriak konkistatzeko eta mantentzeko errazago du printze zaharraren odola ezabatzearekin eta legeak ez aldatzearekin.
konkistatutako herrialde bat hizkuntza, ohitura edo erakunde desberdinekoa baldin bada, errazago du gobernariak hara bizitzera joaten bada; horrela istiluak eta arazoak aurreikusiko ditu. Bestalde, herritarrak pozik egongo dira gobernaria bertan izanda.
Era berean, egin dezake beste gauza bat kolonoak bertan bizitzera eramatea; hori eginda dirua aurreztuko du eta gizartearen gutxiengoa soilik kaltetuko du.

Amaitzeko, herrialde bat konkistatzeko ez dagoela hura suntsitzeko baino irtenbide hoberik dio.

Ikusi dezakegun moduan, bitarteko politiko eta militarrak (kolonoak, konkistatzaileak edo ejerzitua -> indarraren bidez herria eskuratzeko) aipatzen ditu.

Bestalde bigarren mailako bitartekoak ere gogora ekartzen dizkigu, adibidez, boteretsuen laguntza, herriaren laguntza, zoria eta batez ere gaitasun pertsonala; edo indarkeriaz, boterea eskuratzeko balio duena baina inolaz ere loria.

2.- Boterea mantentzeak printzearen beste helburu bat izan behar du. Ikusi dezakegun moduan boterea mantentzeko ez du planteamendu moralik egiten, printzearen zuhurtzia soilik goresten duelarik.

Zehatzago adibide baten bidez azaltzeko:

Herria manipulatu egin behar dela interesen arabera adierazten du. Komenigarria bada, askea izaten utziko dio edo bestela, zapalkuntza bortitzena erabili.

Bestalde, herri bati eusteko ez dagoela suntsitzea baino bide seguruagorik dio; bestela buruzagia bera suntsituko du herriak.

Era berean, gomendagarria diren pertsonen laguntza izatea gomendatzen du, hala nola, handikien laguntzaren bidez zailago da boterera heltzea baina errazago mantentzen; eta herriaren bidez, kontrakoa. Horregatik printzea handikien eta herriaren arteko oreka bilatu beharko du eta zuhurtziaz jokatu. Biak zoriontsu eduki behar ditu; herria ez matxinatzeko eta handikiak bere aurka ez izateko.

Herriaren mesedea lortzeko minak bat-batean eta denak batera eragin behar dizkiola dio; eta opariak pixkanaka. Horrela, egoera zoriontsuak lasaiago dastatuko ditu herriak.

Handikiei dagokienez, interesen arabera noski, ohoratu egin behar direla dio. Beste batzuez, ordea, printzeak baliatu dezake boterea mantentzeko. Bi hitzetan: herriaren laguntzaz heldu edo ez, haren oniritzia eta adiskidetasunari heltzen saiatu behar da printzea.

-> Botere gutxikoen defendatzailea; indartsuekin amaitu. Kontrolatu inork berak bezain indarra ez izateko

-> Orden berriak sortzea ez da komenigarria, lehen pozik bizi zirenak matxinatuko zaizkio.

-> Jendearen nortasun aldakorraz aprobetxatu

-> Indar leial bat eskuratu.

-> krudelkeria ondo erabiltzen jakin behar da.

-> estatu bat hartzen denean aztertu behar da zein irain diren ezinbestekoak, eta denak batera gauzatu behar ditu, egunez egun errepikatu behar ez izateko, eta horrela, errepikatu gabe, hiritarrak lasaitu eta onura berriekin irabazteko.

-> Handikiak bitan banatu: edo beren jokabidearengatik printzearen zoriari guztiz lotuta geratzen direnak edo ez dira. Lehenengoak adoratu, bigarrenez baliatu.

3.- Orokorrean esan genezake bere jokabidean moraltasuna eta ongitasuna bezalako adjektiboak falta direla, baina zerbaiten mesedeetara ezabatzen ditu: boterearen mesedeetara. Adibidez, boterea eskuratzeko balio baldin badio, nahiago du gorrotatua izatea maitatua izatea baino, edo zeken fama izatea eskuzabala izatea baino. Horregatik, guztiz ulergarria iruditzen zaigu historian zehar Makiaveloz egon den pentsamendua, hau da, inmoral hutsa dela. Herria gobernariaren nahietara erabili behar dela dirudi; ez da ezeren helburu, boterea eskuratzeko bitartekoa baino ez.

MAKIAVELORI KRITIKA EGITEKOAK:

1.- HERRIAK BERE ONDASUNA GALTZEA ZAILAGO AHAZTEN DU BERE AITAREN HERIOTZA BAINO.

2.- HERRIA LAZTANDU EDO SUNTSITU BEHAR DA.

(Gizonak laztandu edo suntsitu behar dira)