EGILEA: NAHIA SANTANDER KURTSO 2015-2016	DIOSES LEJANOS MISCHA BERLINSKI	ZEIN DA ANTROPOLOGIAREN EGINKIZUNA? ANTROPOLOGIARAKO SARRERA FILOSOFIA EHU DONOSTIA

“Dioses Lejanos” liburuan oinarriturik, antropologiaren lana zertan datzan, honen xedeak eta baliagarritasunaren inguruan aritzea dagokit. Mischa Berlinskiren bidez Martiyaren bizitza argituz, zientzia esparru honen nondik norakoaren argazki paregabea luzatzen digu autoreak. Laguntzen gaitu antropologoaren azalean jartzen, bizipenez bizipen honakoak zelan eskuratzen duen landa lana osatzeko informazioa azalduz.

Halere, lanarekin hasi aurretik, aitortu beharra daukat antropologoaren zeregina, bizitza edo lanaren inguruan nituen usteak uxatu egin dituela liburu honek. Ez dakit hau ote zen egilearen helburua, alegia, antropologia iker-eremu erraz eta “erraz” eta guztiz “atsegin” gisa marrazteari uztea, baina hau da nigan sortu duen efektua. Agian bestea ezagutu nahiak itsutu nau eta lan gogor honen alde txarra izkutatu dit. Ez dakit. Kontua da ikasi dudala antropologiaren txanponak dituen bi aldeak ikusten. Edo saiatzen naiz behintzat. Eta, zailtasun ikaragarriak izan arren, ederra izaten jarraitzen du.

Sarrera labur honetan idatzitakoa kontuan izanik, liburuak luzatu didan informazio guztia ordenatze aldera, lana atal ezberdinetan banatzea gustatuko litzaidake. Dena den, zientzia erraldoi eta labainkor baten aurrean gauden heinean, ezinezkoa egin zait antropologoaren lanaren mapa orokor bat eskuratzea, hortaz, gogora ekarriko ditut obra honek sorrarazi dizkidan zenbait zalantza eta hausnarketa. Hori dela eta, aitortu beharra daukat lan hau ezin urrunago dagoela egungo antropologiaren muina edo nondik norakoa harrapatzetik. Baina hori ez da nire helburua ezta. Ni, antropologia bezala, murgilduta nago ibilbide luze-luze batean eta, pausuz, pausu, liburuz liburu, baina, batez ere, ikerketaz ikerketa, eskuratuko dut benetan honen izatea. Edo agian ez dut inoiz jakingo benetan esparru honek zer eman diezaiokeen zientziaren munduari. Nork daki. Kontuak kontu, hauek dira lanaren atal nagusiak: zertarako balio duen lan antropologikoak eta honen xedeak; lan antropologikoaren nondik norakoa; zailtasunak; antropologoaren ezaugarriak eta, antropologiaren papera alderdi instituzionalean.

Lan antropologikoaren baliagarritasuna eta xedeak.

Antropologiaren xedeak zeintzuk diren azaltzen duen hobekien, nire ustetan, Malinowskiren esamolde ospetsua da: “natiboaren ikuspuntua ezagutu, bere mundu ikuskera eta bere bizitzarekiko harremana ulertzea eta geureganatzea”. Hau da ibilbide luzearen lehenengo urratsa, kultura batean murgiltzean bilatu behar duguna. Finean, kultura bakoitzak mundua ikusteko betaurreko ezberdinak ematen dizkigu eta gu, betaurreko horiek ezagutzen saiatu behar gara. Hau da, agerikoari erreparatzeari uko egin gabe, izkutukoa geureganatzeari ekin behar diogu. Sinesmenak, baloreak, arauak, ohiturak dira gure bizitzari zentzua emateko tresna ezinbestekoena eta gu, horien guztien balioaz jabetu behar gara.

Hortaz, nire ustez, argi dagoen bezala, antropologoaren xedea natiboen kultura ulertzea da, baina zentzu bikoitzean esango nuke. Lehenik, haren “antolakuntza materiala”, alderdi faktikoa, alegia, zelan organizatzen diren natiboak argitu behar dugu. Kulturaz agerian dagoena ulertu beharra daukagu, adibidez, ahaidetasuna, sinesmenak, arauak eta abar luze bat aztertu, horren inguruko informazioa eskuratu eta hura organizatu behar dugu, mapa moduko bat osatuz. Bigarrenik,, alderdi materiala kontuan izanik, honetatik haratago joan behar gara, alderdi sinbolikoa aintzat hartuz. Puntu honetan, plano faktikoaren zentzua, funtzioa eta zergatiak azaleratu behar ditugu. Finean, bi planoen arteko uztartzea lortzea da lan antropologikoaren xedea.

Dena den, arestian aipatutakoa antropologiaren xede nagusia da, baina ez bakarra. Barneari begira, badauka beste helburu bat edo, izan beharko luke, askotan bidean ahazten zaiguna. Antropologiak, mundu irekiera bat dakar, hau da, mundua ulertzeko modu oso bestelakoak aurkezten dizkigu. Zentzu horretan, gure bizitzaren eraikuntza eraisten digu. Edo laguntzen digu horretan. Esan nahi dut, bere kulturan, ohituretan, aurreiritzietan murgildurik dagoen antropologoa argitara ateratzen du, bizitzeko beste era asko eta asko erakutsiz. Horrela, liburuan Karenek, Martiyaren laguna, esaten zuen bezalaxe, gure buruaz ditugun usteak, gure izateaz, gure komunitateaz ditugun ideietatik aldentzen gaitu; gure kulturak osatu duen ontzia husten du. Gure kartzela kulturaletik askatu egiten gaitu. Baina, besteen ibilbideetan murgiltzen gaituen heinean, gure burua betetzen du berriro. Apurtu eta eraiki egiten du gure mundua.

Antropologoaren barneko munduaren inguruan arestian esandakoa ere, zentzu bikoitzan ulertu behar dugu. Alde batetik, antropologiaren tresna gisa, izan ere, ezin dugu besteen mundu ikuskera ulertu gure kontzepzio mapatik aldentzen ez bagara. Eta, bigarrenik, xede pertsonal gisa hartu behar dugula uste dut, laguntzen baitigu pertsona giza hezten. Ze polita den bizitzeko dauden modu anitzetaz jabetzea! Behin, irakasle batek esan zidan ez zegoela pertsona ezjakinagorik liburu bakarra irakurri duena baino. Nik honi zera gehituko nioke: ez dago pertsona ezjakinagorik bere kulturatik ihes egin nahi ez duena baino. Izan ere, askotan arrotzarekiko beldurra dugu. Agian beldur gara gure bizitzaren zentzua kolokan jartzeaz. Edo, besterik gabe gure mundua egiatzat jotzen dugu, modu ezin arbitrarioagoan. Gehiegikeria hauen aurrean, antropologia da, berriz ere, sendagai paregabe bat, besteekin jartzen baitgaitu harremanetan. Gure txikitasuna edo gure mundu ikuskera partziala aurpegiratzen digu.

Lan antropologikoan barrena.

Zelan burutu egin behar da lan antropologikoa aurreko atalean aurkeztu ditugun efektuak ekar ditzan eta lortu nahi ditugun helburuak eskuratzeko? Ba al dago gida bat? Ala besteekin harremanetan, bizipenez bizipen ikasten dugu egiten? Galdera hauei erantzuteko, beste puntuan erabilitako bereizketaz baliatuko gara, plano faktiko eta plano sinboliko direlaren dikotomia, Berlinskirek sorrarazi dizkidan zenbait ideia kontuan izanik, noski. Hortaz, esan dugun bezala, gure helburua sinbolismoaren zentzua harrapatzea den heinean, zenbait pausu eman beharrekoak dira helmuga horretara heltzeko. Goazen, pixkanaka, hauek zehaztera.

Lehengo urratsa, nire ustetan, hautatutako tribuaren inguruko informazio orokorra bilatzea da. Ezin gara sartu besteen bizitzetara euren inguruko informazio oinarrizkoa izan gabe. Bestela, zelan jakingo genuke zelan harremandu behar garen beraiekin haiek mindu gabe? Edo, zelan ulertu ahalko genuke zergatik antolatzen diren antolatzen diren bezala ez badugu euren historiaren inolako berririk? Edo baldintza materialen eragina beraiengan ez badugu ezagutzen. Kontu asko dira aldez aurretik ezagutu beharrekoak, gure lana errazago garatu dezagun. Dena den, aitortu beharra daukat puntu honetan nire zalantzak ditudala. Izan ere, ez al liguke gure ikuskera baldintzatuko beste antropologoen lanak? Zer da hobe, bizipenez bizipen guk osatzea gure argazki kulturala, zerotik hasita ala aurrez aurretiko nondik norakoa finkatua eramatea? Nire ustez liburuak ez du batere argitzen auzi hau. Aipatzen du Martiyak landa lana egitera joan zenean ez zuela dyaloen inguruko informaziorik, baina aurrerago esaten du irakurri omen zituela beste lan antropologiko batzuk. Erantzun eza.

Bestalde, ezinbestekoa da informazio materialaren bilketa bat osatzea, ahal dugun neurrian, tribuaren argazki orokorra egitearren. Adibidez, Martiyak dyaloren abereak zenbatzeari ekin zion, biztanleria kopurua, etxeak, elikagaien azterketa, kalorien batezbestekoa, lanen ikerketa zenbat orduz dauden lana egiten zenbatuz eta abar luze bat. Bigarren pausua, informazio guzti hau ordenatzea izango litzateke, adibidez, biztanleria kopuruari dagokionean genealogiak osatzea da antropologoaren tresnarik ezinbestekoena, sexu, klan eta adinaren arabera sailkatuz pertsonak. Bide honetatik, ahaidetasun sistemaren nondik norakoa argitu genezake hau eginez gero, ezkontzak, tabuak, intzestuak eta klanen arteko harremanak mahaigaineratuko ligukeelako plano horrek. Dena den, esan dugun bezala, plano faktikora mugatzea saihestu behar dugu. Martiyak asko daki honetaz, galdera ugari baitzituen erantzunaren zai. Zergatik Ekialdeko Haizeak esan nahi du zorte txarra? Zergatik haurdunek ezin dute burdinezko labanak erabili? Zer kontzepzio zuten bertakoek euren tribuaren inguruan? Eta erritu magikoez? Zergatik eraman zuten Muchos Pedosekin bizitzera? Galdera hauek guztiak, eta beste asko, ezinezkoak dira erantzuten soilik plano faktikoari erreparatzen. Horregatik diosku gure antropologo gazteak lana hankamotz geratu zitzaiolaren sentsazioa zuela. “Noizbait ulertuko al dut benetan galdera honen zentzua?” Galdetzen zion bere buruari. Baina gehien interesatzen zitzaion organizazio sistema, dyal-a zen. Berak bazekien ezin zela izan arroza plantatzeko modu hotz eta zentzugabe bat. Horren atzean badago sinbolismoa, antropologoak eskuratu beharrekoa. Puntu honetan, ezin dut galderak baino plazaratu. Ez dakit zein den dyal-aren zentzua. Antza denez, jainkoak tartean daude, ugalketa prozesua ereintzarekin batera, poligamiaren zantzuak…. Baina hauek denek, osotasunean zer esan nahi duten, ez dakit. Kontua da ikustea zer garrantzitsua den ezkutuko planoari erreparatzea lan antropologikoa burutzean.

Bigarrenik, bertakoen hizkuntza geureganatzea nahitaezkoa dugu. Izan ere, hizkuntzak natiboekin harremanak sortzea ahalbidetuko liguke eta, era berean, orain arte eskuratutako informazioa euren hizkuntzara itzuli genezake. Nire ustez, hizkuntza ikastea pausu garrantzitsuena da, kulturaren plano sinbolikoa eta faktikoa elkartzen baititu, natiboen munduari kohesio bat eskainiz. Zentzu honetan, gauza ugari daude argitzeko hizkuntzari dagokionez.

Alde batetik, esan bezala, landa lana gorpuztu dezagun, besteekin harremandu behar gara, hizkuntzarik gabe ezinezkoa delarik. Komunikatu genezake eurekin, gure zalantzak plazaratuz, galderak eginez. Entzun genitzake (eta ulertu ere, noski) beraien arteko elkarrizketak eta, pixkanaka, momentuz azterketa material hutsa denak, bizitza sinbolikoa eskura lezake. Zertako balio digu, adibidez, ezkontzen mapa bat osatzea ez badakigu zertan funtsatzen den? Bestalde, komunikaziorako tresna izateaz gain, baditu beste balio gehiago, adibidez, munduari zentzua ematea. Hizkuntza geureganatuz gero, hain agerian ez dagoenaren zergatia eskuratu genezake. Zer esaten dute dyaloek otoitz egiten dutenean? Ba al dute buruzagi politikorik? Zer diskurtso dauka? Hainbat eta hainbat galderen erantzuna eman diezaguke hizkuntza ikasteak, behaketek argitzen ez digutenak. Horrela, hizkuntza geureganatuz bestearekiko dugun harresi kulturala apur genezakelakoan nago. Bi kulturen arteko zubi bat osatuko genuke. Bestela, isolaturik ibiliko ginateke, lana gorpuztu eta garatu ezean.

Askotan esaten da hizkuntza bakoitzak mundu ikuskera bat dakarrela. Natiboen hizkuntza ikasteak hurbilduko gintuzke euren bizitzaren zentzura? Euren betaurreko kulturalak jarriko lizkiguke? Puntu honetan, esan beharra daukat nire zalantzak ditudala. Ukatu gabe hizkuntzaren garrantzia, ez dakit zein puntutaraino hizkuntzak eman diezazkigukeen gure galdera ororen erantzunak. Edo zeinbateraino harrapatzen duen kulturaren jarioa. Egia da hizkuntza ezagutu gabe jai dugula lan antropologiko bat egitean, baina gorago aipatu ditugun arrazoirengatik. Besteekiko isolamendua, eurekin harremandu ezinik... Kontua da hizkuntzari dagokionean tesi filosofiko asko nahasten direla. Badirudi hizkuntza, plano metafisikoan egon arren, plano ontologikoan kausatzeko ahalmena duela. Baina, ba al dauka ere gure baitan kausatzeko ahalmenik, alegia, plano epistemologikoan? Hizkuntzaren bidez ezagutzen al dugu dena? Galdera anitz, erantzun urrirako. Agian Martiyaren aurkikuntza batek argitu diezaguke hainbeste iluntasun. Antza denez, dyaloek plano ontologikoari erreferentzia egiteko, metafisikoaren planoan hiru kontzeptu dituzte: eguneroko lexikoa, lexiko poetikoa eta lexiko espirituala. Horrek esan nahi du euren bizitza hiru plano horietan banatzen dela? Seguruenik bai, baina ez dakit zein puntutaraino horrek baldintzatzen duen euren epistemologia. Beste adibide bat ematearren: Martiyak, euren hizkuntza bereganatu ezinik, lehen urrats gisa koloreak ikasteari ekin zion. Baina laster konturatu zen ez zutela koloreei erreferentzia egiteko terminorik, mundu errealeko objektu baten bidez izendatzen zituztela baizik. Horrek esan nahi du koloreak baino objektu materialak ikusten dituztela? Zailtasunez.

Hau guztiarekin nuen zalantza bat (oraindik dudana) mahaigaineratu nahi nuen, besterik ez. Hizkuntza besteekin harremantzeko tresna izateaz gain, zer da? Liburuan Martiyak dyaloak ulertzea lortu zuen. Lanaren hasieran arazo linguistikoak aipatzen ditu. Ez zituen ulertzen oraindik ez zuelako “dyalo hizkuntzaren” bidez ikusten euren mundua? Urteak eta urteak herrixka horretan igaro arren, jarraitu zuen arazo linguistikoak izaten, nahiz eta hobeto ezagutzen zituen bertakoak. Bestea ezagutzeko bi bide daude? Linguistikoa eta kulturala (hizkuntzarik gabe)? Bi bide horiek, bakarra dira? Paraleloak? Nire ustez, uztartu beharreko bi errealitateak dira, esan nahi dut, hizkuntzak ez digu ezertarako balio plano kulturalean ez bagara murgiltzen. Demagun gure etxean ikasten dugula dyalo hizkuntza. Horrekin ulertuko genituzke? Noski ezetz! Baina horri gehitzen badiogu eguneroko kontaktua, bizitzak argitzen dizkigun datuak, guk gure barnean sentitzen dugun hori, agian, lortuko genuke.

Beste alde batetik, bestearen ezagutza prozesuan baldintza materialak sortu behar direla uste dut. Pausu txikiak eman behar dira. Liburuan aipatzen dira batzuk, adibidez, herrixka hautatu egin behar da denbora luzez egongo baikara bertan. Besteak ondo ezagutzen dituen norbaiten laguntza izatea ere oso garrantzitsua da, gure hizkuntza eta beraiena erabiltzen dakiena. Edo euren ohiturak ezagutzen dituelako lagundu diezaguke akatsak ez egiten. Izan ere, nola erreakzionatu egin behar dugu lehen kontaktu horretan? Laguntzaile batek argitu diezaguke hori. Finean, nire ustez, bide luze honetan pixkanaka besteen errespetua eta konfiantza irabazi behar ditugu, horregatik, hobe dugu lehenengo momentutik hasten bagara. Natiboak minduko lituzkeen zerbait eginez gero, lan antropologikoa aurrera egin ezinik geratuko litzateke, “Kathy la Esquimalari” gertatu zitzaion bezala. Bestalde batetik, baldintza materialak ere gure barnean sortu behar dira, gure kartzela kulturaletik askatu behar baikara. Martiyak, adibidez, kontatzen du zelan bera bizi izan zen benetako etxe dyalo batean, benetako ohe dyalo batean lo eginez, benetako dyalo janaria jaten… Zinbardo psikologoaren esperimentuaren antzera irudikatzen dut nik lan antropologikoa: sinestu behar dugu dyaloak garela. Bestela ez dugu inoiz harresi kulturala eraitsiko eta betirako jarraituko dugu gure aurreiritzietan preso. Bertakoek ikusi behar dute benetan nahi dugula eurekin harremandu, horregatik da hain garrantzitsua ezberdintasuna sortzen duen edozer gugandik aldentzea. Mimetizatu behar gara besteekin.

Laburbilduz, lan antropologikoa entitate ikaragarri lauso eta handia harrapatu behar duen heinean, hainbat ertz dituen iker-eremua da, denak elkar harremanetan daudelarik. Bestearen bizitza bizi egin behar dugu neurri batean, kanpora dagoen harresi kulturala eraitsiz, bestearengana hurbiltzen garen heinean. Baina baita ere gure barnean dagoen amildegia apurtu behar dugu, bestearen ezagutza prozesua kanpo plano batera mugatu ez dadin. Gure barnetik hasi behar gara lan antropologikoa eraikitzen.

Lan antropologikoa burutzearen zailtasunak.

Sarreran aipatu dudan bezalaxe, askotan aurkeztu zaigu klasean landa lana abentura gisa, betiere azpimarratuz honen zirraragarritasuna. “Ze polita den denbora tarte batean bada ere gure mundutik urruntzea! Kriston esperientzia izango litzateke benetako tribu batean bizitzea!” esaten dugu askok. Honen egiazkotasuna ukatu gabe, abentura honek aurrez aurre jarri gaitzake gure beldur sakonenekin, gure mugekin topo egiten dugularik. Martyak honen berri ematen digu liburuan zehar.

Zer egin gustatzen ez zaigun familia batekin bizi behar izan badugu? Zer egin ur berorik ez dagoen herrixka batean, erosotasunera hain ohituta gauden antropologook? Askotan oso polita izan daiteke amestea tribu indigena bateko bizitza, baina lehenengo pertsonatik oso ezberdin sentitzen da kontua. Muchos Pedosek ez zion batere laguntzen Martiyari egokitu zezan hain bestelakoa zen errealitatera. Edo askotan oso zaila egiten zitzaion bakartasunari uko egin behar izatea eta etengabe partekatu behar izatea bertakoekin “bere espazioa”. Edo janari hain ezberdinak jan behar izatea. Edo baldintza klimatiko gogorrak pairatu behar izatea… Honen berri ez da ematen liburu akademikoetan, baina lan antropologikoaren erdigunean dauden faktoreak ditugu.

Zer egin bakardadea ate joka dugunean? Aurreko atalean aipatu dugu zer ekar lezakeen hizkuntza ondo erabiltzen ez jakiteak, taldearekiko isolamendua, hain zuzen. Baina, zer egin, neurri batean, taldearen parte bagara baina bakarrik sentitzen bagara? Oso zaila izan behar da ezezagunek lagunek ematen diguten osotasuna ekartzea, are gehiago, harresi kulturala tartean badago. Edo, zer egin taldeak ez bazaitu onartzen eta bakarrik beharra duenean jotzen badu zure bila, adibidez, tabako eske? Azkenengo galdera hau oso garrantzitsua dela lan antropologikoari begira uste dut. Ezarri behar dugu kosta ala kosta harreman bat, prezioa edozein delarik? Saldu behar dugu gure burua? Horrela ez al dugu errealitatea kutsatzen? Jo behar dugu beste bide batera harreman “naturalagoa” sortzeko? Zailtasunak zailtasun aurrera egin behar dugula esaten digu gure grin antropologikoak. Baina zelan? Zeri entzun behar diogu? Hurrengo atalean honen berri ematea espero dut.

Antropologoaren ezaugarriak.

Malinowskiren obrei jarraituz, antropologoak dohain berezi bat duela irudikatzen digu. Edo hori dirudi, behintzat. Antza denez, beste zientzialariekin alderatuta badauka berezko gaitasun bat: bestearekiko sentsibilitatea. Gai da, besteekin harremanduz, euren kezkak ulertzeko eta laguntzeko. Horren bidez ezagutzen du bere alter ego-a. Enpatiaren bidez, bestearen larruan jartzeko gauza da eta, horrela hain zuzen, eskuratzen ditu natiboen betaurreko kulturalak. Tesi gogor honen aurka kritika ugari kaleratu egin dira, besteak beste, Geertz antropologoarenak. Finean, honek gezurtatzen zuen bezalaxe, antropologoak ez dauka inongo ezaugarri berezirik, ez da bere senak agintzen dionari jarraitzen dion besteekiko sentsibilitate ezin handiagoa duen antropologoa, baizik eta besteekin harremanetan eraikitzen du kulturaren sinbolismoa ulertzeko gaitasuna. Ez da behar inolako “ahalmen magikorik” horretarako. Auzi hau ekarri dut gogora liburua hainbatetan aipatzen delako Martiyak berezko gaitasuna duela antropologiarekiko eta, kontuan izateko hain ideia potoloak defendatzea ez dela txantxetakoa. Lur higikorretan murgildu gabe eta defendatu gabe “gaitasun metafisiko” horiek, egia da giza zientzietan hitz egin dezakegula besteekin aritzeko erraztasunaren inguruan. Aski ezaguna zaigu gure bizitza sozialean ze oztopo handiak dituzten harremanen sarean murgiltzeko zailtasunak dituztenek. Hortaz, arlo sozial honetan, mailaketa bat onartu beharra dugu. Dena den, Geertzek Malinowskiri leporatzen zion bezalaxe, eztabaidagarria da ze puntutaraino gaitasun sozial honek ematen dion lan antropologikoari zilegitasuna. Hala eta guztiz ere, Martiyaren ahalmena beste bide batetik doalakoan nago, hizkuntzaren bidetik, hain zuzen. Bere aita linguista ezagun bat dugu eta bera, giro horrekin ohituta egoteaz gain, hizkuntza tribialekiko erraztasuna erakusten du. Ez dugu ahaztu behar bere identitatea zein den. Zentzu honetan aitortu diezaiokegu erraztasuna bestea ulertzeko. Azaldu dugu ze garrantzitsua den hizkuntza ezagutzea lan antropologiko on bat garatzeari begira.

Arestian aipatutakoaz gain, badago beste ezaugarri bat liburuan ere azaltzen dena eta, nire ustez, garrantzitsuena da: Jakin Mina. Zelan osatuko dugu bestearen inguruko argazki kultural bat ez bost axola bazaigu haien bizitza? Etengabe ibili behar gara galdezka, kezkatuta, euren bizitzan murgiltzen, euren ohiturez blaitzen, egonezin pertsonal batean egongo bagina bezala. Bestela, jai dugu. Euren bizitza, gurea izango balitz bezala hartu behar dugu. Euren arazoak, gure bilakatu behar dira. Jakin Minaren bide beretik, oso ezaugarri ezinbesteko bat iradokitzen zaigu liburuan: autonomia. Zelan ekingo diogu gure Jakin Mina asetzeari, besteetatik askatzeko gai ez bagara? Lan antropologikoak, esan dugun bezala, gure pertsonarekin jartzen gaitu harremanetan. Geurekin bakarrik. Geure babes orotik aldentzen gaituelarik. Horregatik izan behar gara burujabe, izan behar gara indartsu gure ezagutzeko grinei tinko eustek, bakartasunari beldur izan gabe.

Antropologia Instituzioetan.

Ze puntutaraino antropologiaren izpiritua da Instituzioek bultzatzen dutena? Instituzioek (Unibertsitatea, alegia) ahalbidetu dute antropologia garatzea. Aitortu diote zientzia gisa zilegitasuna eta, “objektiboago” bihurtu egin dute, metodologia finak erabiliz. Adibidez, lan honetan azaldu dugun bezala, natiboen bizitzaren behaketa, transkripzioa, egunerokotasunean parte hartzea… Baina hau guztia, hasieran antropologoaren ametsa zena, honen amesgaizto bilakatu daiteke. Eta bilakatu egin da. Ikusiko dugu zergatik.

Lehenik eta behin, aski ezaguna zaigu Unibertsitatea denon eskutara ez dagoen heinean, ze zaila den honetara sartzea. Diruak baino ezin du berma ikasketa plan on bat burutzea. Antropologiaren espiritua al da ikasleen arteko lehia sustatzea? Diruari lotu dakioke honako ezagutza esparrua? Bigarrenik, esan dugu teoria maila handitzeak ziurtatu egiten duela antropologiaren ekarpenen baliozkotasuna. Baina, nire ustez, eta liburuan ere iradokitzen zaigu ideia hau, teorikoegia bihurtu egin da. Dena finkatuta dago, bestea ezagutzearen bidean, epeak aldez aurretik zehaztuta daude, eskura daitekeen informazioa ikaragarri murrizten. Puntu honek, nola ez, lotura ezin estuagoa dauka diruarekin. Zenbat eta lasterrago, orduan eta merkeago. Lehiakortasuna ipar, eskaera eta eskaintzaren legeek agintzen dute antropologian ere. Bide beretik, Karenek bere egoera pertsonalean oinarriturik salatzen du auzi hau: instituzioen lehiakortasunera mugatu ezean, jai duzu lanpostu on bat eskuratzeko. Hirugarrenik, ematen du ezagutza teoriko eta praktikoaren arteko talkan, teoriak irabazi egin duela. Ikasleak behartuta daude liburuak eta liburuak irenstera, eduki guzti hori praktikara egokitzen jakin gabe. Zein izango da antropologo gazte hauen erantzuna landa lana egiterako orduan ez badute errealitatea ezagutzen? Azkenik, Martiyak berak pairatu behar izan zuen lehenengo pertsonan antropologiaren lehiakortasuna. Izan ere, egungo sisteman, antropologia moda hutsa bilakatu egin da, eskaeraren menpe, merkatuaren menpe. Adibidez, bera dyaloak ikertzera joan zenean, idazkerarik gabeko tribuak lehenengo lerroan zeuden. Denek nahi zuten hauen berri izatea. Baina, bere lan antropologikotik bueltan, egoera guztiz kontrakoa zen: inori ez zitzaion axola tribu horien informazioa. Badirudi eutsi behar diozula modari, horren arabera erabaki behar duzularik zure karrera antropologikoaren nondik norakoa. Hori da benetan antropologiaren balioa, modari jarraitzea?

Horren aurrean, egia esan ez dakit auzi hau mahaigaineratzea ote zen egilearen asmoa, baina nire ustez, ezinbestekoa da egungo antropologiaren salaketa gisa kontuan hartzea kapitalismoak zientzia esparru honen gain burutzen duen baldintzapena. Agian urrunegi daukat landa lana eta horregatik kezkatzen nau askoz gehiago antropologiaren egoera unibertsitatean. Agian ez dut inoiz egingo, nork daki. Kontua da ezin dudala inondik inora onartu antropologia zelan bihurtzen den produktu nire begi aurrean. Irtenbidea ez dut uste denik unibertsitatetik ateratzea, sistema ekonomiko eta soziala errotik aldatzea baizik, baina hori beste kontu bat da. Puntu honetan, bakarrik aldarrikatu nahi dut antropologiak behar duela bere iker-eremura berregokipen bat, bere ikasleen beharrak aintzat hartuz eta aztergaiaren ezaugarriak kontuan izanik. Utz dezagun lehiakortasuna behingoz!