FILOSOFIAKO OINARRIZKO TESTUAK.
1. GAIA: ZER DA FILOSOFIA?
- Filosofia problematikotasuna da gizakia ere konplexua delako, erabakiak hartzeko askatasuna duen gizakia baita. Gauzak pentsatzen ditugulako gara gizaki.
- Gainera, ezinezkoa da denok berdin definitzea zer den, zeren eta kultura eta ideien arabera ezartzen ditugu definizioak.
- Hala eta guztiz ere, komunean zerbait badago:
   · Ebidentetzat hartzen duguna (irizpideari buruzko galderak, zenbakiak, denbora....)
   · Irizpide arbitrarioak
   · Gai klasikoak (Egia, Ongia, Edertasuna, arte mundua, Izatea...)
   * (Amaitzeko) arlo hauetan ez dagoela konklusiorik.
-> Filosofiaren zentzua:
Philosophos    ------------------/------------------    sophos.
filo-sofoa; jakinduriaz arduratzen                        Jakinduria-> Jakintsua                                          
dena, jakinduria ez duena inoiz                    (Jakinduria duena)           lortuko. Bidean aritzea (Zaletasuna)
-> Filosofiaren jatorria:   
Pentsamendua galderetan hasten da. Filosofiaren sorrera da:
    - Harridura:  (Aristoteles) Ez dakigu zergatik baina galdetzen dugu.
    - Zalantza: Harridurarekin lor daiteke.
Gizakian dago pentsatzen jartzea.
-> Filosofiaren sozialtasuna (dimentzio soziala): 
Niretzako baldin bada, jakintzeak ez du ezertarako balio. Gizarteari begira egiten den zerbait da. Bestalde, gure testuinguruan dena erdi adostuta dago -> INTERSUBJETIBITATEA. Arazoa da azkenean ahazten garela eta ez garela konturatzen.
-> Filosofiaren definizio bat: 
Giza esperientziari buruzko giza- hausnarketa [Ulermenaren barruan sortzen dena]. Filosofiaren ezaugarri bat konklusiorik gabeko "zientzia" bat dela da. Izan ere, gizakiak egiten duelako ez dago irizpiderik.

ZIENTZIA----------------------------------------------------HISTORIA
F. ANALITIKOA-------------------------------------------- F. KONTINENTALA
(Ezag. teoria)                          (Ulermena)                                            
ezagutu baino, ulertzen
dugu, HERMENEUTIKA 
                                                                                                               
[Heiddeger] Aurreiritziak kenduz gero egira helduko ginatekela uste dugu (Traumak). Gauzak ezin dira ikusi ez daudelako, gizaki gisa ezagutzen ditugu.
-> Gaur egun, zientzia ezinbestekoa da. Emaitza zer den edo zer izan daitekeen parte hartzeko denok daukagu beharra.
Lehenengo sistemazitzailea Aristoteles izan zen.
-> GREZIAR GARAIA.
Pentsamenduaren arloan iraultza gertatu zen, hau da, mitotik logosera heldu ziren. (logos: arrazoia; hitza)
* Arjé (printzipio/ oinarria) bilatzen dute [Arkeologia]
* Egiaren definizioaren bila ere badaude. Uste dute aurrean dugun eztalkia kenduz gero lortuko dugula. Egia gaur egun ez genuke horrela definituko.
*Areté (Sokratesen arabera bertutea), arimarekin lotuta dago.
1ｷ	ETAPAK.
1. Presokratikoen garaia -> SOFISTAK. Sokratesen garaikideak ziren. Presokratikoak gehiago arduratzen ziren natur kontuaz; bilatzen dute errealitatearen oinarria (ura, lurra...) , hau da, gai zientifikoetaz arduratzen ziren. Sofistak, berriz, gehiago arduratzen ziren gai sozialetaz.
2. Etapa ezberdinak -> SOKRATES, PLATON, ARISTOTELES.
Sokratesek Sofistei aurre egin zien.
Metodoa ezartzen lehena izan zen. Ongia ordeanean datza.
Sofistak, berriz, erlatibistak ziren.
Platonek matematikari ematen zion garrantzia. 
Aristotelesek uste zuen egia ondo definitzea ez badaukagu, metodoa ez dugulako zuzen erabili da.
(Erlatibismoa ez du zerbait txarra izan behar).
Platonek idatzi zituen testuetan azaltzen zuen nola Sokratesek Sofistei aurre egiten zien .
Aristoteles lehenengo sistemazitzailea da, oso teorikoa.
3. Helenismoa -> ALEJANDRO MAGNO-ren garaia. Krisiak etorri ziren bera hil zenean eta Greziar inperioa banatzen hasi zen. Garai honetan gerrak ere egon ziren.
300. urte pasa eta gero, hainbat eskola sortu ziren:
- Epikuro
- Estoikoak                                     Uste zuten filosofia beste era batera egin behar zela,
- Eszeptikoak                                 ez hain teorikoki (Nola bizi gaitezke bakean?)
- Zinikoak

-> ARISTOTELES.( K.A 384- 322). Ez zen Greziar puroa, ez zen Atenasekoa, Mazedonian jaio zen. Bere aita erregearen medikua izan zen. Gaztetik joan zen Platonen Akademiara eta han hogei urte igaro zituen. Bestalde, Alejandro Magnoren iraskaslea izan zen. Alejandro Magno hil zenetik bi urte pasa ta gero, konfliktoak zirela eta, alde egin behar izan zuen eta Atenasera itzuli zen. Han Lizeoa sortu zuen, Platonek, bezala, akademia bat.
- Obra. 
Jakinduriari begira jakinduriari buruz egiten du sailkapena. Jakin/ ulertu behar dugu jakinduria zer den. Esparru batzuk bereizten ditu jakinduriaren barruan.
- Zientzia teorikoak :   jakintzaren gailurrean daudenak. Jakinduriari lotzen dira . " Jakitea jakiteagatik", "interesik gabeko jakintza". -> Artea
- Zientzia praktikoak :     · Etikarekin eta politikarekin lotzen dira.
                      · Gizakiari begiratzen dio.
*Etikari esparru propio bat ematen dion lehenengoa da.
- Zientzia poetikoak : Zientzia ekoizleak. Sortzen dutenak zerbait. Beraien helburua kanpoan dago, zerbait eraikitzerakoan, adibidez. Kanpoan/errealitatean egiten dira.
 (Empirismoa/ praktika).
* LOGIKA. Kantek esan zuen logika landu zuen lehena eta azkena izan zela, bera izan zelako logikari buzuz guztia esan zuena. Logikaren barruan argudiatzeko modua lantzen du -> SILOGISMOAK.
Zientzia guztien oinarri bezala ikusten du, tresna bat bezala -> organoa.
IDEALISMOA ------------------------------- REALISMOA.
Humanismoa                   Naturalismoa                            
    Platon-> deduktibista                             Aristoteles
    egia bilatzen du
"Ezagutza lortzeko begiak itcii"                            "Begiak iriki ezagutzeko"
(denek partekatzen dute errealitatea).
* METAFISIKA. Ezagutzari buruz hausnarketa egiten du. Berak ez zion izena ipini, deitu zion "lehen filosofia", "filosofiaren oinarria".
(Platonentzat teologia mitoa arrazionalki ulertzea da)
-> Aristotelesen kezka gauzen azkenengo ordena/logika/oinarria bilatzea zen (ideaiak errealitatean daudelako)

ARISTOTELESEN TESTUAREN IDEIA NAGUSIAK.
- Ezagutza zentzumenetatik hasten da. Ikusmena da zentzumenik garrantzitsuena. Entzumenak oroimena baliatzen du.

 ARTEA = ZIENTZIA -------/-----------------  ESPERIENTZIA
"Tekné -> gauzak ekoizten ditu"                     Jakinduria ezartzea kausak bezala.
- Zientzia nozio orokorren bidez lortzen da. "Esperientziak sortu zuen artea"
- Esperientziak erakutsi dezake sendatzen duela, baina zergatik sendatzen duen jakitea artea da.
- Praktikari begiratzen badiogu esperientzia garrantzitsua da, baina garrantzi handiagoa ematen dio zientziari, jakitea jakiteagatik.
- Arte- gizonek zergatia eta kausa ezagutzen dituzte.
- Ohitura ez da jakinduria.
- Zerbait azaltzeko gai gara zera hori ezagutzen eta ulertzen dugunean.
 
ZIENTZIA PRAKTIKOA------------/--------------- ZIENTZIA TEORIKOA
Praktikotasuna dauka.                         Desinteresa                                   
- Legeak/ printzipioak praktikan ikusten ditugu.
- Zientzia teorikoak harriduratik hasten dira; jakitea jakiteagatik, ez praktikotasunik nahi dutelako.
ONGIA:
- ordena jartzeen duena (mail gorena)
- Helburu eta kausa.

ZIENTZIA EKOISLEAK = POETIKOAK =/= FILOSOFIA : benetako zientziak ez dauka beharrik ezta aplikariorik ere.
- Gizakia berez da helburu.
EDUKI -> Jainkoa (arrazoiarekin)
BILATU-> gizakia. Berez bilatzen du zientzia (misterioarekin lotuta)

PRESOKRATIKOEK: -> ura, lurra, sua.... kontua da guztien azpian dagoena.
Bilatu beharrean kausa materiala, printzipio "arradoizuna" bilatzen du Aristotelesek.
                           -Ez du bakarrik Aristotelesek lantzen. Ez du   erabiltzen hain       zentzu etikoan.
                          - Aristotelesentzat ongia ordenaren berdina da.
ONGIA.         - Egitura ulertu behar dugu (gauza guztietan dagoen ordena).
          - Metafisikan adierazten zuen moduan, gauza guztien  oinarria  ongia da. Animaliatan eta naturan ere dagoela uste du, egitura arrazionala, ez materiala (Adimena)

Egungo zientziak ere uste du azpian azalpena dagoela.

-> RUSSELL  (1872-1970). 
Lehenengo bokazioz matematikaria da. Politikarekin ere oso elkartua dago. Liberalismoarekin, hain zuzen ere. Logika kontuan ere sartu zen.
Bestalde, matematikaren oinarria logika zela ezarri zuen. Lehen Gerra Mundiala ukatu egin zuen, gerraren aurka baitzegoen eta horregatik, zigortuta izan zen. 1950an Nobel Saria eman zioten. Filosofia analitikoaren sortzailea izan zen.

                                       - Zientziatik gertuago kokatzen da.
                                        - Honen barruan sartuko genuke (erreferentea)
F. ANALITIKOA         - Gauzak ezagutu behar ditugu ulertu baino.
                            - Arazoak analizatzen ditu (txikitzen ditu horretarako)
                                    eta hori egin ondoren, konpontzen du 
                                    [ atomismo logikoa].
*la realidad sólo se comprende a través del lenguaje, porque éste es el reflejo de la realidad 
Erabiltzen diren espresioak analizatzen ditu (Hizkuntza). Izan ere, arazo filosofikoak sakonean arazo linguistikoak dira. Lortuko bagenu hizkuntza perfektu bat guztia ondo espresatuko genuke. Hala ere, ironia erabiltzean hitzen esanahia aldatzen da. (Diskurtso etikoaren analisia egin behar da). Hitzek esanahiaz aldatzea ezin da analiziarekin konpondu.
F. KONTINENTALA -> (Europan) Historiatik gertu.

RUSSELLEN TESTUAREN IDEIA NAGUSIAK.
- Fisika ikasten da gizartean izango duen eraginarengatik,  hau da, baliagarritasuna goratzen da. Filosofiaren balioak, ostera, zeharkakoa izan behar du. 
-Gizkia praktikoa delako, praktikotasuna bakarrik bilatu behar du, eta teoria filosofikoen eragina oso denbora luzera nabarituko litzateke.
-Bizitza espirituala -> ezagutu nahi dugun bizitza, ulertzen saiatzen garen bizitza; galderak egiteko joera. (Janaria eman behar diogu).
-Filosofiak ezagutza du helburu. Zientziagorputzari batasunaren eta sistemaren itxura ematen dion ezagutza mota da, baita gure sinesmen, aurreiritzien eta usteen oinarrien azterketa kritikoaren emaitza den ezagutza mota ere.
-Filosofiak orokortasunari begiratzen dio. Helburua espezialitateak gainditzea da, baina horretarako komuneko ikuspegia behar da. (Ez dauka erantzun zehatzik).
-Filosofiaren erantzunak ez dira frogatutako ideiak.
Arazoak planteatzen ditu baina ez ditu konpontzen. 
Begiak irekitzen ditu. 
- Ziurtasun ezean ikusten du balorea.
- Distantzia hartzen du behaketa horretan. Distantzia horrek ematen du aukera gauzak orokortasunean ulertzeko.
-Filosofiaren balioa ez dugu kokatu behar filosofiako ikasleek eskuratu bide duten zalantzarik gabeko ezagutzan.
-Filosofiaren balioa haren ziurtasunik ezean berean bilatu behar dugu. Izan ere, filosofiaren ikasleentzat edoizen eguneroko objektuek sor ditzakete gatazkak. Eta gatazka hauek konpontzen saiatzen da filosofia, nahiz eta berezko galdera filosofikoei erantzunak ez eman.  Horrela, gauzak zer diren esateko gai ez bada ere, gauzak zer izan daitezken analizatzen duenean hareagotzen du gure ezagutza.
-Gizakia bere interes pribatuetan harrapatuta dago, ez du aintzakotzat hartzen kanpoan dagoen mundua, filosofiak ordea, bai.
-Norberaren haziera hobeto lortzen da haziera bera bilatzen ez denean.
-Begiestean, berriz, norberaren burua ez den horretatik abiatzen da, eta Norberaren buruaren mugak zabaltzen dira.
-Ezagutza Norberaren buruaren eta Norberaren burua ez denaren arteko batasun forma bat da.
-Adimen askeak, hemen eta orain gabe, itxaropenik eta beldurrik gabe, ohiko usteen eta aurreiritzien oztoporik gabe, lasai, grinarik gabe, ezagutzeko nahi soilean eta bakarrean. Ezagutza abstraktu eta unibertsalario balio handiagoa aitortzen dio.
*Egia intersubjetibitatetik sortua. 
-Gogamen askatuak ekintzaren eta emozioaren munduan ere askatasuna erakutziko du. Hau da, gure ekintzetako eta sentimenduetako objektuak ere handitzen ditu, unibertsoko hiritar bihurtzen gaitu.
-Laburbilduz, filosofia ez da ikasi behar emango dituen erantzunengatik, baizik eta, planteatzen dituen galderetatik.

*Kant -> subjetibotasunera
*Russell -> objetibotasunera (HEMEN ETA ORAIN GABE =/= KANT)
En tanto que la filosofía es fundamentalmente interrogación puede tener para nosotros una serie de efectos beneficiosos: ampliar la concepción de lo posible, enriquece la imaginación intelectual, disminuye el dogmatismo y amplía el espíritu poniéndolo en comunicación con el Universo. De manera esquemática, la estructura del texto podría ser la siguiente:
1.	Idea principal: la filosofía es valiosa por las preguntas que plantea, no por las respuestas 
2.	Ideas secundarias que son consecuencia de la anterior:
•	2.1.-La filosofía nos obliga a concebir más posibilidades que las que habitualmente tenemos en cuenta. 
•	2.2.-La filosofía estimula nuestra imaginación 
•	2.3.-La filosofía evita que seamos dogmáticos y nos creamos en posesión de la verdad 
•	2.4.-La filosofía amplía nuestro espíritu haciéndonos ver el mundo de una manera más amplia y compleja.
Protagoras berpiztu zuela esan zion Kanti.